مجلات دارای نمایه بین المللی
در این مقاله به معرفی مجلات دارای نمایه بین المللی پرداخته میشود و همچنین اطلاعات کاملی در مورد مجلات ISI, اسکوپوس و پابمد ارائه میشود.
معمولاً مجلات از نظر اعتبار و سطح کیفیت با یکدیگر تفاوت دارند. برای ارزیابی اعتبار یک مجله، لازم است بدانیم که توسط کدام موسسه نمایه شده است.
نمایه یا ایندکس (index) به معنای نشاندادن یا دلالتکردن است. بهعبارت ساده، نمایه به معنای فهرست نیز به کار میرود. پایگاههای علمی وجود دارند که مجلات را بر اساس استانداردهای خاص خود رتبهبندی و فهرستبندی میکنند. هنگامی که یک پایگاه معتبر مجلهای را میپذیرد، اطلاعات مربوط به آن مجله و آثارش را با مخاطبان مختلف به اشتراک میگذارد.
نمایه شدن مجلات چیست؟
اجازه دهید که مفهوم نمایه شدن مجلات را برای شما توضیح دهیم. در واقع، مؤسسات و شرکتهایی در سطح جهانی وجود دارند که در زمینه مسائل علمی و تحقیقاتی فعال هستند. این موسسات با راهاندازی پایگاههای اطلاعاتی، به رتبهبندی مجلات علمی میپردازند.
هر موسسه برای پذیرش و چاپ مقاله و قرار دادن آنها در پایگاه خود، معیارهای خاصی تعیین میکند که مجله باید از آنها عبور کند. پایگاههایی که در ادامه معرفی میشوند، با در نظر گرفتن شاخصهای معین، کیفیت و ارزش مجلات علمی را مورد ارزیابی قرار میدهند و اجازه نمیدهند مجلهای که استانداردهای لازم را ندارد، در آنها نمایه شود.
علاوه بر این، ورود یک مجله به پایگاه دادهای موسسات معتبر معمولاً دائمی نیست. بهعبارت دیگر، فهرست مجلات موجود در این پایگاهها بهطور مداوم مورد بررسی و بهروزرسانی قرار میگیرد. در این مطلب، به معرفی انواع نمایههای علمی میپردازیم و با آنها بیشتر آشنا خواهیم شد.
مجلات دارای نمایه بین المللی
دو دسته اصلی از نمایهها وجود دارد:
- نمایههای استنادی معتبر بینالمللی (International Citation Indexes)
- نمایههای تخصصی بینالمللی (International Special Indexes)
نمایههای استنادی معتبر بینالمللی بهطور کلی ارزش بیشتری نسبت به نمایههای تخصصی دارند. با این حال، هر دو نوع نمایه در اعتبارسنجی مجلات مختلف و ژورنالهای تخصصی کاربرد دارند. مجلات موجود در نمایههای استنادی از اعتبار بالاتری برخوردارند و میتوان با اطمینان بیشتری به آنها اعتماد کرد.
همچنین، اعتبار نمایههای تخصصی بینالمللی هرچند کمتر از نمایههای استنادی است، اما آنها نیز ابزارهایی مفید برای شناسایی وضعیت مجلات به شمار میآیند. بهعنوان مثال، اگر مجلهای در هر دو نوع نمایه وجود داشته باشد، بهطور قطع ارزش و اعتبار آن بسیار بالاتر خواهد بود.
نمایههای علمی استنادی و تقسیمبندی آنها
بهطور کلی، چهار موسسه بینالمللی در زمینههای مختلف به نمایهسازی مجلات علمی میپردازند که شامل موارد زیر است:
- تامسون رویترز (Thomson Reuters) با نمایههای ISI و WOS
- اسکوپوس (Scopus)
- پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC)
- پابمد (PubMed)
در ادامه به معرفی این نمایهها و ویژگیهای آنها خواهیم پرداخت.
مجلات تامسون (ISI و WOS)
شرکت تامسون رویترز، یک شرکت چندملیتی در حوزه رسانه است که مجلات علمی را در دو دسته WOS و ISI نمایه میکند. WOS یا Web Of Science یک پایگاه استنادی علمی است که امکان جستجوی جامع استنادی و دسترسی به پایگاههای داده متنوع را فراهم میآورد.
این پایگاه ۲۵۲ موضوع مختلف را در دستهبندیهای خود گنجانده که شامل علوم انسانی، هنر و علوم اجتماعی میشود. مجلاتی که در WOS نمایه میشوند، در یکی از این دستهها قرار میگیرند. بهطور کلی، مقالاتی که در پایگاه WOS نمایه میشوند، به مقالات ISI معروف هستند.
ISI مخفف Institute of Scientific Information یا موسسه اطلاعات علمی است که در سال ۱۹۶۰ تأسیس و در سال ۱۹۹۲ به شرکت تامسون واگذار شد و از آن زمان به نام Thomson ISI شناخته میشود.
در WOS دو نوع مجله وجود دارد: مجلاتی که دارای ضریب تأثیر (Impact Factor یا IF) هستند و به آنها JCR میگویند، و مجلاتی که فاقد این ویژگیاند و بهعنوان ISI Listed شناخته میشوند.
ضریب تأثیر به اختصار IF، میزان ارجاع به یک مقاله نسبت به تعداد مقالات منتشرشده در یک سال در یک ژورنال خاص را نشان میدهد. این شاخص میتواند نشاندهنده اعتبار مجلات در زمینههای مشابه باشد. چاپ مقاله در مجلهای با IF بالا میتواند اعتبار نویسنده را افزایش دهد.
مجلات اسکوپوس (Scopus)
اسکوپوس یکی از محصولات شرکت الزویر (Elsevier) هلند است که اطلاعات کتابشناختی حدود ۲۵ میلیون سند را گردآوری کرده است. این پایگاه همچنین اطلاعات مربوط به حدود ۵ هزار ناشر علمی از سرتاسر جهان را در خود دارد و بهعنوان یکی از معتبرترین نمایههای استنادی شناخته میشود. دسترسی به اطلاعات این پایگاه نیازمند اشتراک و پرداخت هزینه است.
مانند پایگاه ISI، اسکوپوس نیز از شاخصهایی مانند Q برای رتبهبندی مجلات استفاده میکند. اگر مجلهای در رتبه Q1 باشد، به این معناست که بالاترین اعتبار را در میان مجلات اسکوپوس دارد و اگر در رتبه Q4 قرار گیرد، کمترین امتیاز را کسب کرده است.
مجلات پابمد (PubMed)
پابمد پایگاه دادهای معتبر است که مجلات تخصصی در حوزه پزشکی را نمایه میکند. این پایگاه شامل حدود ۴ هزار مجله است و به دلیل اعتبار بالایش، مقالات منتشرشده در این مجلات مورد اعتماد هستند. پابمد بهعنوان یک موتور جستجوی معتبر برای دسترسی به اطلاعات و مطالعات علمی پزشکی عمل میکند و دارای بیش از ۲۶ میلیون مقاله در زمینههای مختلف پزشکی است.
مجلات ISC
پس از تامسون و اسکوپوس، پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) بهعنوان سومین پایگاه معتبر برای سنجش عملکرد پژوهشی کشورها شناخته میشود که در حال حاضر ۵۷ کشور در آن مشارکت دارند. این پایگاه به تجزیه و تحلیل مجلات علمی کشورهای اسلامی بر اساس معیارهای علمسنجی معتبر میپردازد.
این نمایه معادل Web of Science در نظام ISI است، اما برتری آن این است که متن کامل مقالات را در اختیار کاربران قرار میدهد. مشخصات کتابشناختی تمام نشریات علمی که از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت مجوز انتشار دارند، در این پایگاه نمایهسازی میشود.
در آینده، این پایگاه قصد دارد نشریات فارسی، اردو، عربی و انگلیسی موجود در ایران و منطقه را نیز نمایهسازی کند. کاربران میتوانند بهراحتی مقالات یا مجلات را جستجو کرده و نتایج را بر اساس تعداد استناد، تعداد منابع، نویسنده اول، تاریخ و دیگر معیارها مرتبسازی کنند. با این حال، نقطه ضعفی که وجود دارد این است که در نتایج جستجو امکان مشاهده اطلاعات کامل منبع مورد استناد و تعداد استنادها وجود ندارد.
