ویراستاری و فرمت بندی مقاله چیست؟
فرمتبندی مقاله باید بر اساس دستورالعمل مجلهای انجام شود که قصد ارسال مقاله به آن را دارید؛ چون برای همه مجلات یک قالب ثابت وجود ندارد. تنظیم درست عنوان، چکیده، بخشهای مقاله، منابع، جدولها و تصاویر کمک میکند متن شما از نظر ظاهری و ساختاری آماده بررسی باشد و به دلیل ایرادهای فنی از فرایند داوری کنار گذاشته نشود.
برای مثال، ممکن است دو مجله در یک رشته علمی فعالیت کنند، اما یکی چکیده ساختاریافته بخواهد و دیگری چکیده معمولی. حتی تعداد کلمات مجاز، شیوه شمارهگذاری بخشها و مدل ارجاعدهی آنها هم میتواند متفاوت باشد. بنابراین بهتر است قبل از هر تغییری، فایل راهنمای نویسندگان مجله را با دقت بخوانید.
اگر برایتان سؤال است که مقاله چیست و چرا باید با دقت قالببندی شود، باید بدانید منظور مقالهای است که در مجلهای منتشر شده که در پایگاه وب آو ساینس نمایه شده است. این نمایهسازی به مجله مربوط میشود و رعایت قالب بهتنهایی تضمینکننده پذیرش یا نمایه شدن مقاله نیست.

ضرورت فرمتبندی مقاله
داوران مقاله را بر اساس کیفیت پژوهش، روش تحقیق، اعتبار دادهها و تناسب موضوع بررسی میکنند؛ بااینحال، بیتوجهی به دستورالعمل مجله میتواند باعث برگشت خوردن مقاله پیش از داوری علمی شود. وقتی فایل از ابتدا مطابق راهنمای مجله آماده باشد، بررسی آن برای سردبیر و داوران سادهتر خواهد بود.
در تجربه آمادهسازی مقاله، یکی از اشتباههای رایج این است که نویسنده ابتدا مقاله را با قالب دلخواه خود تنظیم میکند و در پایان سراغ دستورالعمل مجله میرود. این کار معمولاً باعث دوبارهکاری در تنظیم منابع، جدولها و بخشبندی متن میشود.
اگر برای آمادهسازی مقاله یا انتخاب مجله به کمک نیاز دارید، خدمات چاپ مقاله isi باید بر اساس نیاز واقعی پژوهش شما تعریف شود. در زودرایت میتوانید درباره مراحل آمادهسازی و ارسال مقاله راهنمایی بگیرید؛ البته تصمیم نهایی درباره پذیرش همیشه با مجله و داوران آن است.
انواع فرمتبندی
فرمتبندی مقاله را میتوان از دو جنبه اصلی بررسی کرد: محتوای علمی و ساختار ظاهری. این دو بخش از هم جدا نیستند؛ زیرا تغییر در ساختار مقاله نباید باعث حذف اطلاعات مهم یا بههم خوردن ارتباط میان قسمتهای پژوهش شود.
فرمتبندی محتوایی
در فرمتبندی محتوایی، تمرکز روی نحوه ارائه اطلاعات علمی است. عنوان باید موضوع پژوهش را روشن کند، چکیده باید هدف و یافتههای اصلی را نشان دهد و بخشهای روش تحقیق، نتایج و بحث باید ارتباط منطقی با یکدیگر داشته باشند.
گاهی نویسنده برای کوتاه کردن مقاله، توضیح روش تحقیق یا بخشی از نتایج را حذف میکند؛ درحالیکه همین اطلاعات برای ارزیابی اعتبار پژوهش لازم هستند. بهتر است ابتدا محدودیت تعداد کلمات را بررسی کنید و بعد، مطالب تکراری یا کمارتباط را اصلاح کنید.
در این مرحله، مقاله از نظر شیوه ارائه مطالب یکسان نیستند و هر مجله ممکن است ترتیب یا جزئیات متفاوتی برای بخشهای مقاله در نظر بگیرد. به همین دلیل، نباید قالب یک مقاله منتشرشده در مجلهای دیگر را بدون بررسی برای پژوهش خودتان کپی کنید.
فرمتبندی ساختاری
فرمتبندی ساختاری به ظاهر و چیدمان فایل مربوط میشود. نوع قلم، اندازه نوشتهها، فاصله خطوط، حاشیه صفحات، شمارهگذاری تیترها و نحوه نمایش جدولها و تصاویر در این بخش قرار میگیرند.
برای نمونه، بعضی مجلات فایل مقاله را با مشخصات نویسندگان دریافت میکنند، اما برخی دیگر برای داوری بدون نام، نسخهای جداگانه میخواهند. اگر این تفاوت را نادیده بگیرید، ممکن است اطلاعات نویسندگان بهاشتباه در فایلی قرار بگیرد که باید ناشناس باشد.
برای جلوگیری از چنین مشکلاتی، بهتر است پیش از ارسال، فایل اصلی و فایلهای تکمیلی را جداگانه بررسی کنید. همچنین مطمئن شوید نسخه نهایی با فرمت درخواستی سامانه مجله هماهنگ است.

ساختار مقاله و اصول ویراستاری آن
ویراستاری و فرمتبندی مقاله فقط به اصلاح غلطهای املایی و مرتبکردن ظاهر متن محدود نمیشود؛ بلکه باید ساختار مقاله، ترتیب بخشها، شیوه نگارش و نحوه ارائه اطلاعات نیز بهدرستی تنظیم شوند. یک مقاله استاندارد باید از ابتدا تا انتها انسجام داشته باشد و خواننده بتواند موضوع پژوهش، روش انجام آن و نتایج بهدستآمده را بهراحتی دنبال کند.
پیش از شروع ویراستاری، بهتر است راهنمای نگارش مجله یا نشریه مقصد را بررسی کنید. هر مجله ممکن است درباره ترتیب بخشها، تعداد کلمات، شیوه تیترگذاری، اندازه قلم و نحوه ارجاعدهی قوانین مشخصی داشته باشد. رعایت همین جزئیات باعث میشود مقاله از نظر نگارشی و ظاهری با استانداردهای موردنظر مجله هماهنگ باشد.
بخشهای اصلی مقاله در فرایند ویراستاری
برای ویراستاری اصولی، ابتدا باید اجزای مقاله بررسی شوند. هر بخش وظیفه مشخصی دارد و باید از نظر محتوا، نگارش و ارتباط با سایر قسمتها اصلاح شود.
- عنوان مقاله: عنوان باید کوتاه، روشن و متناسب با موضوع اصلی پژوهش باشد و از عبارتهای مبهم یا غیرضروری در آن استفاده نشود.
- چکیده: در چکیده باید هدف پژوهش، روش انجام تحقیق، یافتههای مهم و نتیجه اصلی بهصورت خلاصه و دقیق بیان شوند.
- مقدمه: مقدمه باید مسئله اصلی پژوهش، پیشینه مرتبط و هدف مطالعه را به شکلی منسجم توضیح دهد.
- روش تحقیق: اطلاعات مربوط به جامعه آماری، نمونه، ابزارهای گردآوری اطلاعات و روش تحلیل دادهها باید دقیق و قابل فهم نوشته شوند.
- نتایج: یافتههای پژوهش باید بدون ابهام و با استفاده از متن، جدول یا نمودار مناسب ارائه شوند.
- بحث و نتیجهگیری: در این بخش، نتایج با پژوهشهای قبلی مقایسه میشوند و برداشت علمی از یافتهها توضیح داده میشود.
- منابع: تمام منابع باید بر اساس شیوه ارجاعدهی مورد تأیید مجله تنظیم شوند و با ارجاعات داخل متن مطابقت داشته باشند.
البته ساختار تمام مقالهها یکسان نیست. برای مثال، در برخی رشتهها بخش نتایج و بحث در یک قسمت قرار میگیرند یا با توجه به نوع پژوهش، بخشهای دیگری نیز به مقاله اضافه میشوند. به همین دلیل، هنگام ویراستاری نباید صرفاً از یک الگوی عمومی استفاده کرد؛ بلکه باید ساختار مقاله را با دستورالعمل نشریه مقصد تطبیق داد.
جدول راهنمای فرمتبندی و ویراستاری مقاله
فرمتبندی مقاله شامل تنظیم ظاهر متن، تیترها، جدولها، تصاویر و منابع است. هدف از این کار، ایجاد یک ساختار منظم و یکدست است تا مقاله از نظر ظاهری نیز استاندارد و حرفهای به نظر برسد. جدول زیر مهمترین مواردی را نشان میدهد که هنگام فرمتبندی و بازبینی مقاله باید بررسی شوند.
| بخش مقاله | مورد قابل بررسی در ویراستاری | نکته مهم |
|---|---|---|
| عنوان | طول، وضوح و نگارش | متناسب با موضوع پژوهش باشد. |
| چکیده | تعداد کلمات و ساختار | طبق دستورالعمل مجله تنظیم شود. |
| کلیدواژهها | تعداد و نحوه درج | با موضوع اصلی مقاله ارتباط داشته باشند. |
| متن اصلی | قلم، فاصله خطوط و تیترها | در تمام بخشها یکدست باشد. |
| جدولها | عنوان و شمارهگذاری | خوانا و دارای توضیحات کافی باشند. |
| تصاویر و نمودارها | کیفیت و نوع فایل | وضوح مناسب و شماره مشخص داشته باشند. |
| ارجاعهای داخل متن | شیوه استناددهی | با سبک مورد تأیید مجله هماهنگ باشند. |
| فهرست منابع | ترتیب و اطلاعات کتابشناختی | کامل و مطابق ارجاعات متن باشد. |
اندازه قلم، نوع فونت، فاصله خطوط، حاشیه صفحات و تعداد کلمات هر بخش باید از راهنمای نویسندگان مجله استخراج شوند. برای مثال، ممکن است یک نشریه فونت و فاصله خطوط مشخصی را درخواست کند، در حالی که مجلهای دیگر قالب متفاوتی داشته باشد. بنابراین، استفاده از تنظیمات یکسان برای همه مقالهها روش درستی نیست.
تفاوت ویراستاری علمی و فرمتبندی مقاله
ویراستاری علمی بیشتر بر محتوای مقاله تمرکز دارد؛ یعنی درستی مفاهیم، انسجام استدلالها، ارتباط بخشها و وضوح جملات بررسی میشوند. در مقابل، فرمتبندی به نحوه نمایش متن و رعایت استانداردهای ظاهری مجله مربوط است. این دو فرایند مکمل یکدیگر هستند و انجام هر دو برای آمادهسازی مقاله جهت ارسال به نشریه اهمیت دارد.
در یک فرایند کامل، ابتدا متن از نظر علمی و نگارشی بازبینی میشود و سپس تنظیمات ظاهری آن انجام میگیرد. در مرحله پایانی نیز باید تمام تیترها، شماره جدولها، ارجاعات، منابع و جزئیات فایل دوباره بررسی شوند تا مقاله بدون ناهماهنگی آماده ارسال باشد.
انتخاب مجله مناسب
قبل از فرمتبندی نهایی، باید مجله مقصد را مشخص کنید. انتخاب مجله فقط بر اساس ضریب تأثیر یا نام آن تصمیم درستی نیست؛ موضوع مقاله، نوع پژوهش، مخاطبان نشریه و محدوده پذیرش آن هم باید با کار شما هماهنگ باشد.
برای مثال، اگر مقاله شما درباره یک موضوع تخصصی در مهندسی است، ارسال آن به مجلهای که بیشتر روی حوزههای عمومی علوم فعالیت میکند، احتمالاً انتخاب مناسبی نیست. ابتدا چند مقاله جدید منتشرشده در مجله را بخوانید و ببینید از نظر موضوع، روش تحقیق و سطح علمی به پژوهش شما نزدیک هستند یا نه.
برای انتخاب دقیقتر، این موارد را بررسی کنید:
- حوزه موضوعی مجله باید با مسئله و رشته پژوهش شما همخوانی داشته باشد.
- وضعیت نمایهسازی مجله را در پایگاه رسمی وب آو ساینس بررسی کنید.
- راهنمای نویسندگان و قالب موردنیاز را پیش از آمادهسازی فایل دریافت کنید.
- نوع مقالههای قابل پذیرش، مانند پژوهشی یا مروری، باید با کار شما مطابقت داشته باشد.
یک اشتباه پرهزینه، اعتماد به تبلیغات مجلاتی است که وعده پذیرش قطعی یا چاپ سریع میدهند. وضعیت نمایهسازی و اعتبار مجله را از منابع رسمی بررسی کنید و فقط به تصویر گواهی یا ادعای یک واسطه اکتفا نکنید.
در صورتی که هدف شما انتشار در مسیر دیگری باشد، مانند چاپ مقاله علمی پژوهشی، باید شرایط نشریه موردنظر را جداگانه بررسی کنید؛ زیرا معیارها و فرایند انتشار هر نشریه ممکن است متفاوت باشد.
اگر درباره قالببندی، آمادهسازی فایل یا مراحل ارسال سؤال دارید، پیش از نهایی کردن نسخه مقاله برای تماس با زودرایت اقدام کنید تا راهنمایی متناسب با وضعیت پژوهش و مجله مقصد دریافت کنید.
بررسی منابع و شیوه ارجاعدهی در مقاله
یکی از بخشهایی که هنگام فرمتبندی مقاله باید با دقت بررسی شود، منابع و ارجاعهای داخل متن است. هر مجله ممکن است از شیوه مشخصی برای ارجاعدهی استفاده کند؛ بنابراین باید نام نویسندگان، سال انتشار، عنوان مقاله و اطلاعات مجله مطابق همان الگو تنظیم شوند.
بهتر است در پایان کار، تمام ارجاعهای داخل متن را با فهرست منابع تطبیق دهید. وجود منبع در فهرست بدون ارجاع در متن یا برعکس، میتواند باعث درخواست اصلاح مقاله شود.

تنظیم جدولها و تصاویر در مقاله
تنظیم جدولها و تصاویر یکی از مراحل مهم فرمتبندی مقاله است؛ زیرا این عناصر باید اطلاعات پژوهش را به شکلی واضح، دقیق و قابل فهم به خواننده منتقل کنند. هنگام ویراستاری مقاله، لازم است شمارهگذاری، عنوان، توضیحات و محل قرارگیری هر جدول یا تصویر بررسی شود تا با ساختار کلی متن هماهنگ باشد.
عنوان جدول معمولاً در بالای آن و عنوان یا توضیح تصویر در پایین آن قرار میگیرد؛ اما این موضوع ممکن است در مجلات مختلف متفاوت باشد. به همین دلیل، بهتر است پیش از تنظیم نهایی، شیوهنامه نشریه مقصد را بررسی کنید و تمام جدولها و تصاویر را مطابق همان دستورالعمل آماده کنید.
کیفیت فایلهای تصویری نیز اهمیت زیادی دارد. نمودارهای ناخوانا، تصاویر کمکیفیت یا جدولهای بیش از حد شلوغ ممکن است درک نتایج پژوهش را دشوار کنند. در فرایند ویراستاری باید مطمئن شوید که نوشتههای داخل تصاویر خوانا هستند، اطلاعات جدولها بهدرستی نمایش داده میشوند و هر تصویر یا جدول در متن مقاله مورد اشاره قرار گرفته است.
اشتباهات رایج هنگام فرمتبندی مقاله
بخشی از ایرادهایی که هنگام بررسی اولیه مقاله توسط مجلات مطرح میشوند، به رعایت نکردن اصول فرمتبندی مربوط هستند. گاهی محتوای پژوهش از نظر علمی مناسب است، اما بیتوجهی به جزئیات نگارشی و تنظیم فایل باعث میشود مقاله برای اصلاح به نویسنده بازگردانده شود.
برای جلوگیری از این مشکلات، پیش از ارسال مقاله بهتر است موارد زیر را بهدقت بررسی کنید:
- استفاده از قالب یک مجله دیگر بدون بررسی دستورالعملهای نشریه مقصد میتواند باعث ناهماهنگی در ساختار مقاله شود.
- رعایت نکردن محدودیت تعداد کلمات چکیده یا متن اصلی ممکن است با قوانین پذیرش مقاله مغایرت داشته باشد.
- ناهماهنگی میان ارجاعهای داخل متن و فهرست منابع، اعتبار و دقت استناددهی مقاله را کاهش میدهد.
- بارگذاری تصاویر با کیفیت پایین یا قالب نامناسب میتواند خوانایی نمودارها و اطلاعات پژوهش را مختل کند.
- درج نام و مشخصات نویسندگان در نسخهای که باید بهصورت بدون نام ارسال شود، ممکن است فرایند داوری محرمانه را با مشکل روبهرو کند.
- فراموش کردن فایلهای تکمیلی، فرمهای تعهد یا سایر مدارک موردنیاز مجله میتواند ارسال مقاله را ناقص کند.
بهتر است پیش از بارگذاری مقاله، یک بار تمام فایلها را از ابتدا تا انتها بررسی کنید و مطمئن شوید که نسخه نهایی با راهنمای نویسندگان مجله مطابقت دارد. این بازبینی ساده میتواند از بسیاری از اصلاحات غیرضروری و تأخیر در روند ارسال مقاله جلوگیری کند.
نتیجهگیری
فرمتبندی درست مقاله، فقط مرتب کردن ظاهر فایل نیست؛ بلکه باید تمام بخشهای پژوهش با دستورالعمل مجله مقصد هماهنگ باشند. از عنوان و چکیده گرفته تا منابع، جدولها و تصاویر، هر قسمت باید با دقت بررسی شود تا مقاله به دلیل ایرادهای فنی و شکلی با مشکل روبهرو نشود.
پیش از ارسال، آخرین نسخه راهنمای نویسندگان را بخوانید و فایل نهایی را با آن تطبیق دهید. به خاطر داشته باشید که رعایت قالب، شرط آماده بودن مقاله برای بررسی است و بهتنهایی پذیرش آن را تضمین نمیکند.
